Ενδεχομένως ένα από τα πολυτιμότερα αγαθά στον Αραβικό κόσμο να είναι το νερό σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg. Η CIA το αποκαλεί «το στρατηγικό εμπόρευμα» της Μέσης Ανατολής. Όμως δεν αναφέρεται στο πετρέλαιο ή στο φυσικό αέριο. Αυτό που έχει κατά νου η αμερικανική υπηρεσία πληροφοριών είναι κάτι πολύ πιο απλό: το πόσιμο νερό. Δεν πρέπει όμως να το υποτιμήσουμε, γιατί αν οι στρατιωτικές εχθροπραξίες συνεχίσουν να κλιμακώνονται, το νερό θα μπορούσε να γίνει το γεωπολιτικό εμπόρευμα που θα κρίνει τον πόλεμο μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.
Ο Περσικός Κόλπος είναι προικισμένος με έναν τεράστιο υδρογονανθρακικό πλούτο, αξίας τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Αυτό που δεν διαθέτουν οι ερημικές χώρες της περιοχής είναι το νερό, τονίζει. Από τη δεκαετία του 1970 και μετά, τα πετροδολάρια αγόρασαν μια λύση: μονάδες αφαλάτωσης. Σήμερα, η περιοχή βασίζεται σε σχεδόν 450 εγκαταστάσεις για να αποτρέψει τη δίψα του πληθυσμού.
Η CIA ενημερώνει εδώ και δεκαετίες τους αμερικανούς υπεύθυνους χάραξης πολιτικής για τον εγγενή κίνδυνο της εξάρτησης από αυτές τις εγκαταστάσεις για έναν τόσο κρίσιμο πόρο. Σε μια μυστική αξιολόγηση στις αρχές της δεκαετίας του 1980, που πλέον έχει αποχαρακτηριστεί, η CIA ανέφερε: «Ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι σε ορισμένες από τις χώρες αντιλαμβάνονται [το νερό] ως σημαντικότερο από το πετρέλαιο για την εθνική ευημερία».
Περισσότερα από σαράντα χρόνια αργότερα, δεν έχουν αλλάξει πολλά. Η αφαλάτωση παραμένει μια σχετικά οικονομικά αποδοτική τεχνολογία για τη μετατροπή του θαλασσινού νερού σε πόσιμο. Το μειονέκτημα είναι η ευαλωτότητα των εγκαταστάσεων και η κατανάλωση πετρελαίου και φυσικού αερίου που απαιτείται για την τροφοδότηση των ηλεκτροπαραγωγών μονάδων που λειτουργούν τα εργοστάσια.
Περίπου 100 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν στις χώρες που ανήκουν στο Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου — τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν — οι οποίες σήμερα βρίσκονται όλες υπό ιρανική επίθεση. Το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα ΗΑΕ είναι, πρακτικά, πλήρως εξαρτημένα από τις μονάδες αφαλάτωσης, ιδιαίτερα για μητροπόλεις όπως το Ντουμπάι. Η Σαουδική Αραβία, και ειδικά η πρωτεύουσά της, το Ριάντ, βασίζεται επίσης σε μεγάλο βαθμό σε αυτές.
Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο οι μονάδες αφαλάτωσης προστατεύονται. Όμως έχω δει αρκετούς πολέμους στη Μέση Ανατολή για να γνωρίζω πόση βαρύτητα έχουν οι Συμβάσεις της Γενεύης όταν αρχίζουν να πετούν πύραυλοι και βόμβες. Και πράγματι πετούν: το Ιράν έχει επιτεθεί σε έναν ηλεκτροπαραγωγικό σταθμό στη Φουτζέιρα των ΗΑΕ, ο οποίος διατηρεί σε λειτουργία μία από τις μεγαλύτερες μονάδες αφαλάτωσης στον κόσμο. Στο Κουβέιτ, συντρίμμια από αναχαίτιση drone προκάλεσαν πυρκαγιά σε μία από τις εγκαταστάσεις της χώρας.
Ο κίνδυνος είναι τεράστιος. Πάρτε για παράδειγμα τη μονάδα αφαλάτωσης της Τζουμπάιλ, που βρίσκεται στις ακτές του Περσικού Κόλπου στη Σαουδική Αραβία. Τροφοδοτεί το Ριάντ, μέσω ενός συστήματος αγωγών μήκους περίπου 500 χιλιομέτρων, με περισσότερο από το 90% του πόσιμου νερού του. «Το Ριάντ θα έπρεπε να εκκενωθεί μέσα σε μία εβδομάδα εάν η μονάδα, οι αγωγοί της ή οι σχετικές ενεργειακές υποδομές υπέστησαν σοβαρές ζημιές ή καταστρέφονταν», σύμφωνα με υπόμνημα του 2008 από την αμερικανική πρεσβεία στο βασίλειο, το οποίο δημοσιοποιήθηκε από το Wikileaks. «Η σημερινή δομή της σαουδαραβικής κυβέρνησης δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς τη μονάδα αφαλάτωσης της Τζουμπάιλ», αναφέρει το υπόμνημα.
Το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα ΗΑΕ είναι, για όλους τους πρακτικούς σκοπούς, πλήρως εξαρτημένα από τις μονάδες αφαλάτωσης, ιδιαίτερα για μητροπόλεις όπως το Ντουμπάι.
Οι Σαουδάραβες έχουν ενισχύσει το δίκτυο ύδρευσης ενώ και άλλες χώρες έχουν δημιουργήσει εφεδρικές υποδομές. Παρ’ όλα αυτά, όλα τα εργοστάσια νερού παραμένουν εξίσου ευάλωτα — και όλα βρίσκονται εντός εμβέλειας των ιρανικών πυραύλων. Τα καλά νέα είναι ότι το νερό είναι τόσο στρατηγικό — και τόσο ανθρώπινο — ώστε οποιαδήποτε άμεση ιρανική επίθεση εναντίον τους θα θεωρούνταν τεράστια κλιμάκωση, ίσως ένα βήμα υπερβολικό ακόμη και για την Τεχεράνη.
Ωστόσο, το Ιράν δεν έχει πολλές επιλογές για να επικρατήσει. Στρατιωτικά, δεν μπορεί να κλιμακώσει τη σύγκρουση απέναντι στη συνδυασμένη ισραηλινοαμερικανική πολεμική μηχανή. Οι μόνες του επιλογές είναι είτε να οχυρωθεί και να αντέξει, ελπίζοντας ότι μια μακροχρόνια σύγκρουση θα γίνει οικονομικά υπερβολικά επώδυνη για τους εχθρούς του, είτε να πλήξει τους λεγόμενους «μαλακούς στόχους» («soft targets”), όπως ενεργειακές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια και υποδομές ύδρευσης. Από τις ενέργειές του είναι σαφές ότι η Ισλαμική Δημοκρατία έχει επιλέξει να πλήξει μαλακούς στόχους και να αντέξει, ελπίζοντας να επιβιώσει περισσότερο από την επίθεση. Τελικά, η Ισλαμική Δημοκρατία θεωρεί ότι η επιβίωση ισοδυναμεί με νίκη — ακόμη κι αν αυτή έρθει με τεράστιες απώλειες.
Η επίθεση σε αρκετές από αυτές τις μονάδες αφαλάτωσης θα έθετε τις χώρες του Περσικού Κόλπου σε μια αδύνατη κατάσταση. Εκτός στρατιωτικών κύκλων, οι μονάδες αφαλάτωσης νερού στη Μέση Ανατολή δέχονται ελάχιστο έλεγχο· είναι σχεδόν ένα ταμπού θέμα. Και αυτό έχει μια λογική: είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι κάποιος θα στόχευε σκόπιμα κάτι τόσο απαραίτητο για την ανθρώπινη ζωή.
Αλλά αν μάθαμε κάτι τα τελευταία χρόνια, επισημαίνει, είναι ότι το αδιανόητο συμβαίνει. Θυμάστε όταν η Ρωσία βομβάρδισε τον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια στη νοτιοανατολική Ουκρανία, τον μεγαλύτερο στην Ευρώπη; Ίσως ακόμη χειρότερα, η ιστορία της Μέσης Ανατολής μας διδάσκει ότι το αδιανόητο έχει ήδη συμβεί όταν πρόκειται για την παροχή νερού. Το 1991, ιρακινά στρατεύματα υπό τον Σαντάμ Χουσεΐν άνοιξαν σκόπιμα τις βαλβίδες ενός βασικού κουβεϊτιανού πετρελαιαγωγού, χύνοντας το αργό πετρέλαιο στον Περσικό Κόλπο. Ο στόχος ήταν διπλός: να εμποδιστεί μια αμφίβια απόβαση των ΗΠΑ και των συμμάχων τους για την απελευθέρωση της χώρας και να μολυνθεί η θάλασσα με την ελπίδα ότι θα πληγούν οι κοντινές σαουδαραβικές μονάδες αφαλάτωσης.
Ας ελπίσουμε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία, αισθανόμενη περικυκλωμένη και πολεμώντας για την ίδια της την επιβίωση, δεν θα καταφύγει στις ίδιες ακριβώς τακτικές που χρησιμοποίησε κάποτε ο αρχιεχθρός της, ο Σαντάμ. Όμως ο κίνδυνος είναι πραγματικός — είτε μέσω σκόπιμης στόχευσης μονάδων αφαλάτωσης είτε κατά λάθος, εξαιτίας ενός αδέσποτου πυραύλου ή drone. Το πετρέλαιο είναι απαραίτητο, αλλά το νερό είναι αναντικατάστατο.
