Μετά από πρόσκληση του διεθνούς οργανισμού Green Marine Europe η Δρ Ξένια Λοϊζίδου συμμετείχε ως ομιλήτρια στην εκδήλωση για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Ναυτιλία. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στη Νίκαια της Γαλλίας και συγκέντρωσε διεθνές ενδιαφέρον. Συμμετείχαν πλοιοκτήτες από όλο τον κόσμο, εκπρόσωποι μεγάλων ναυτιλιακών οργανισμών, εκπρόσωποι λιμανιών, πολιτικοί, εκπρόσωποι της ευρύτερη ναυτιλιακής και πράσινης οικονομίας.
Η Δρ Λοϊζίδου μίλησε για το θέμα του Γαλάζιου τουρισμού στην Μεσόγειο, με επικέντρωση στον τουρισμό κρουαζιέρας και στην ετοιμότητα του τομέα αυτού να μεταβεί προς την πράσινη οικονομία. Σε δηλώσεις της στον PafosNet η Δρ Λοϊζίδου ανέφερε: « Το 2025 επέλεξαν τον τουρισμό κρουαζιέρας περίπου 38 εκατομμύρια άνθρωποι παγκόσμια με το 20% περίπου να έχει κινηθεί εντός της Μεσογείου. Είναι μεγάλη η φόρτιση και πολύ σημαντική η ανάγκη για την εφαρμογή πράσινων λύσεων και κυκλικών πρακτικών, τόσο όσον αφορά την ενέργεια, αλλά και τους υπόλοιπους πόρους.
Συνήθως ταυτίζουμε την πράσινη μετάβαση της ναυτιλίας με την μείωση του άνθρακα, την απανθρακοποίηση, η οποία ταυτίζεται με τον εκσυγχρονισμό των καυσίμων και τις τεχνολογίες πάνω στα πλοία. Όμως η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να περιοριστεί σε αυτό, ούτε η αναμονή για την δημιουργία νέων καυσίμων με μειωμένες εκπομπές άνθρακα μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την καθυστέρηση της μετάβασης προς πιο αειφόρα λειτουργία του τομέα. Αυτό αφορά γενικά την ναυτιλία, αλλά ας περιοριστούμε στον τουρισμό κρουαζιέρας, που ήταν και το αντικείμενο της δικής μου συμμετοχής στην εκδήλωση. Για να αντιληφθούμε τα μεγέθη, ένα κρουαζιερόπλοιο είναι μια μικρή κοινότητα, αφού πάνω από το 60% των κρουαζιερόπλοιων αυτή τη στιγμή μεταφέρουν πάνω από 1000 επιβάτες, ενώ υπάρχουν και τα icon class κρουαζιερόπλοια που φτάνουν μέχρι και τους 7500 επιβάτες και πάνω από 2000 μέλη πληρώματος. Το Legent of the Seas που ταξιδεύει στη Μεσόγειο είναι αυτού του μεγέθους. Κάθε μέρα λοιπόν ένα τέτοιο καράβι με 10000 κόσμο παράγει σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού IMO, μέχρι και 35 τόνους τροφικά απορρίμματα, μέχρι και 35 τόνους στερεά απορρίμματα, εκ των οποίων μέχρι και 80 κυβικά μέτρα είναι τα πλαστικά, μέχρι και 3000 κυβικά μέτρα λύματα και γύρω στα 800 λίτρα χρησιμοποιημένα μαγειρικά λάδια. Καταλαβαίνουμε λοιπόν την ανάγκη για διαχείριση αυτών των όγκων στερεών και υγρών απορριμμάτων.
Τα πλοία δεσμεύονται να διαχειρίζονται τα υγρά και στερεά τους απορρίμματα με «πράσινους» τρόπους, με βάση το υποχρεωτικό διεθνές πρωτόκολλο MARPOL. Τα πλοία λοιπόν, παραδίδουν τα απορρίμματά τους στα λιμάνια, διαχωρισμένα και συγυρισμένα. Τι γίνεται από εκεί και πέρα; Τα λιμάνια είναι κλειστές βιομηχανικές μονάδες, που δεσμεύονται από τις εθνικές νομοθεσίες. Στην Ευρώπη οι νομοθεσίες είναι αυστηρές. Στον υπόλοιπο πλανήτη όμως όχι.
Για να υλοποιηθούν λύσεις αειφορίας χρειάζεται μια αλυσίδα συνεργασιών. Και εδώ βλέπουμε να υπάρχει κατακερματισμός, οπότε τα πράγματα δεν δουλεύουν τόσο καλά. Η επιστημονική ομάδα της ISOTECH με την υποστήριξη του ιδρύματος BeMed/ Ίδρυμα του Πρίγκιπα Αλβέρτου ΙΙ του Μονακό, κάναμε μια έρευνα τους προηγούμενους μήνες, για να καταγράψουμε την ετοιμότητα των λιμανιών στα νησιά της Μεσογείου για υλοποίηση λύσεων προς την πράσινη μετάβαση. Επιλέξαμε τα νησιά της Μεσογείου, γιατί τα νησιώτικα συστήματα είναι πιο ευάλωτα, η Μεσόγειος είναι η θάλασσά μας και η φέρουσα ικανότητα των νησιών είναι πιο περιορισμένη σε σχέση με την ευρωπαϊκή ακτή. Επισκεφθήκαμε αρκετά μεσογειακά νησιά και μιλήσαμε με τους διαχειριστές των λιμανιών, μικρών και μεγάλων, με στοχευμένες συνεντεύξεις. Κάναμε μετά ανάλυση των κοινών παραμέτρων. Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας τα ανακοίνωσα στην εκδήλωση στην Νίκαια. Υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις στα λιμάνια των νησιών της Μεσογείου, όπως τις καταγράφουν οι ίδιοι οι εμπλεκόμενοι, οι διαχειριστές των λιμανιών σε σχέση με την ετοιμότητά τους προς την πράσινη μετάβαση και την υιοθέτηση κυκλικών πρακτικών. Τις ομαδοποιήσαμε σε τέσσερεις ομάδες προβλημάτων:
Η πρώτη ομάδα αφορά τις υποδομές και την λειτουργία των λιμανιών. Οι υποδομές αυτή τη στιγμή δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες της πράσινης μετάβασης, ούτε και δίνονται κίνητρα για να αναβαθμιστούν προς αυτό τον τομέα. Για παράδειγμα, πρέπει τα λιμάνια να εντάξουν το σύστημα OPS, το cold ironing, το σύστημα παροχής ενέργειας από το ηλεκτρικό δίκτυο της ξηράς όταν το πλοίο βρίσκεται στο λιμάνι. Αν το ηλεκτρικό σύστημα της ξηράς τροφοδοτείται από φωτοβολταϊκά, σκεφτείτε σε πόσο χαμηλή τιμή θα μπορούσε να προσφέρουν ενέργεια τα λιμάνια στα κρουαζιερόπλοια, τα οποία επειδή έχουν υπηρεσίες ξενοδοχείου, ακόμα και όταν δένουν στα λιμάνια έχουν μεγάλες ενεργειακές ανάγκες. Δίνοντας πιο φθηνή ενέργεια τα λιμάνια βελτιώνουν και την ανταγωνιστικότητά τους. Η Μάλτα το έχει κάνει εν μέρη, βλέπεις στο λιμάνι της Μάλτας τα κρουαζιερόπλοια να μπαίνουν στην πρίζα. Αλλά χρησιμοποιούν κυρίως συμβατικά καύσιμα. Οπότε η ωφέλεια περιορίζεται μόνο την μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα μέσα στο λιμάνι από το καράβι. Στα περισσότερα λιμάνια που επισκεφθήκαμε τα σκουπίδια τα συλλέγουν από τα καράβια ιδιώτες με συμβόλαια, και δεν υπάρχουν διαδικασίες επαναχρησιμοποίησης των απορριμμάτων ή κοινής χρήσης υποδομών, πχ γερανών, fork lifts κλπ. Υπάρχουν και άλλοι τρόποι πχ να γίνεται καλύτερος προγραμματισμός των αφίξεων των κρουαζιεροπλοίων.
Η δεύτερη κατηγορία προβλημάτων αφορά τις πρακτικές διαχείρισης των απορριμμάτων και τα προβλήματα που θέτουν οι υφιστάμενοι κανονισμοί. Πχ τα λιμάνια είναι υποχρεωμένα να χρησιμοποιούν τις διαδικασίες των δημόσιων προσφορών της κάθε χώρας, οι οποίες όμως δεν περιλαμβάνουν πρόνοιες κυκλικής οικονομίας στις προδιαγραφές. Αυτό είναι ένα βασικό πρόβλημα στην επιλογή «πράσινων» συμβάσεων με τους ιδιώτες. Επίσης δεν υπάρχει μια κοινή μέθοδος για να μετριέται η κυκλικότητα στα λιμάνια, ούτε όμως και η νοοτροπία και η γνώση στο προσωπικό για να υλοποιηθούν τέτοιες δράσεις. Αντίθετα υπάρχει έντονη η ανησυχία ότι με την πράσινη πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα αυξηθεί το κόστος ελλιμενισμού στα λιμάνια της Ευρώπης, γεγονός που θα μειώσει την ανταγωνιστικότητα τους. Και έτσι ερχόμαστε στην τρίτη κατηγορία προβλημάτων που αφορά τα οικονομικά εμπόδια που τίθενται στην πορεία προς την πράσινη μετάβαση. Επειδή υπάρχει ένα αρχικό κόστος επένδυσης για την υλοποίηση κυκλικών πρακτικών, και επειδή ούτως ή άλλως οι επενδύσεις στα λιμάνια έχουν μεγάλο χρόνο απόδοσης (7-8 χρόνια) οι επενδυτές είναι επιφυλακτικοί για χρηματοδοτήσεις για τις οποίες δεν είναι νομικά υποχρεωμένοι να κάνουν. Και η τελευταία ομάδα προβλημάτων αφορά την ελλιπή παρακολούθηση της πορείας προς την πράσινη μετάβαση, καθώς και την σύγχυση που επικρατεί για το τι είναι η κυκλική οικονομία.
Κάτι που διαπιστώσαμε από την έρευνά μας,, είναι ότι δεν υπάρχει ουσιαστική συνεργασία των λιμανιών με τους κοινωνικού εταίρους τους, τις τοπικές αρχές – τα περισσότερα νησιώτικα λιμάνια είναι μέσα σε πόλεις, με ΜΚΟ κλπ. Δεν υπάρχει ούτε και ενημέρωση του κοινού για το τι γίνεται μέσα στα λιμάνια, αν έχουν προχωρήσει προς την πράσινη μετάβαση, πώς, με τι δράσεις. Ωστόσο τα λιμάνια των νησιών της Μεσογείου πιστεύουν ότι η συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους τους είναι πολύ βοηθητική. Η δημιουργία ενός δικτύου με λιμάνια των νησιών της Μεσογείου, όπου θα μπορούν να συναντιούνται, να μοιράζονται προβλήματα και λύσεις και καλές πρακτικές, θα αποτελέσει μια σημαντική υποστήριξη.
Στην εκδήλωση της Νίκαιας συμμετείχε εκπρόσωπος από το λιμάνι στο Bilbao της Ισπανίας που πρωτοπορεί εντυπωσιακά στην πράσινη μετάβαση. Έχουν κατασκευάσει υπέροχους πράσινους διαδρόμους με εντατικές φυτεύσεις κατάλληλων φυτών, έχουν συστήματα OPS αποκλειστικά από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με υποδομές που καλύπτουν σχεδόν όλα τα καράβια που δένουν. Έχουν επενδύσει στον πολιτισμό, αφού κατασκεύασαν το μουσείο Gugenheim μέσα στο λιμάνι. Ένα μουσείο που θεωρείται ότι βοήθησε την πόλη του Bilbao να βγει από την παρακμή. Και πολλά άλλα.
Για την Κύπρο η πράσινη μετάβαση και η κυκλική οικονομία μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τα λιμάνια μας και μπορούμε να το κάνουμε. Ήδη γίνονται βήματα. Υπάρχουν λύσεις, υπάρχει γνώση. Να επιταχύνουμε και να επενδύσουμε με δημιουργικότητα και με μετρήσιμα αποτελέσματα.
Ιδού πεδίο δόξης λαμπρό.
