07/11/2026
ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Η ηχώ του ΟΧΙ στην Πάφο

Γράφει η δρ Σωτηρούλα Βασιλείου

Iστορικός

 

Τα χαράματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο Ιταλός πρέσβης στην Αθήνα απαίτησε, δια τελεσιγράφου, από τον Έλληνα Πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά, την ελεύθερη διέλευση του Ιταλικού στρατού από την Ελληνοαλβανική μεθόριο και την κατάληψη στρατηγικών σημείων επί του ελληνικού εδάφους. Ενδεχόμενη αντίσταση θα καμπτόταν διά των όπλων. Η απάντηση: «Alors, c’est la guerre», η οποία συνοψίζεται στο ΟΧΙ. Έτσι, αντιστεκόμενη στους Ιταλούς εισβολείς, η Ελλάδα εισήλθε, στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων, κατά των Δυνάμεων του Άξονα.

Σύμφωνα με τον Άγγελο Τερζάκη, «Ένας άνεμος καινούργιος, ανυποψίαστος, άρχιζε να φυσάει πάνω στην Αθήνα. Στα μάτια των ανθρώπων που αντικρίζονταν, έφεγγε ένα χαρούμενο ξάφνιασμα, σάμπως ο κόσμος, ο ίσαμε χτες βουτηγμένος στην καθημερινότητα και στη βιοπάλη, να μάθαινε ξαφνικά πώς έχει μέσα του κρυμμένα νιάτα».

Και στην Κύπρο έπνευσε νέος αέρας, με την απήχηση να είναι ανάλογη των εθνικών πόθων και των προκλήσεων. Σύμφωνα και με τον Τύπο, η αυγή της 28ης Οκτωβρίου διέλυσε την ομίχλη και φώτισε το νησί, φέρνοντας κοντά Ελλάδα, Κύπρο και Μεγάλη Βρετανία, ως συμμάχους σε μια ιερή αποστολή. Πρωτοστάτης στη συμπόρευση ο Τοποτηρητής του Αρχιεπισκοπικού Θρόνο, Μητροπολίτης Πάφου Λεόντιος, παρά τις διώξεις που είχε υποστεί κατά την προηγούμενη δεκαετία. Η περιγραφή στην εφημερίδα ΠΑΦΟΣ (με διευθυντή και εκδότη τον δικηγόρο και μελετητή Λοΐζο Φιλίππου) είναι χαρακτηριστική, όπως και οι εκδηλώσεις του κόσμου της Πάφου εν γένει, με πρωτοστάτες, καταρχάς, τους Σωτηράκη Μαρκίδη και Αρχιμανδρίτη Γεννάδιο. Αξιοπρόσεκτη και η συμμετοχή του τουρκικού στοιχείου της πόλης.

Διαβάζουμε, στο ρεπορτάζ της εφημερίδας (31/10/1940):

«Όταν την παρελθούσαν Δευτέραν [28 Οκτωβρίου] εκυκλοφόρει η είδησις περί της κηρύξεως πολέμου μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας ήτο εμφανής η συγκλονιστική πατριωτική δόνησις που συνετάραττε την ψυχήν όλων των Ελλήνων συμπολιτών μας. Οι Τούρκοι δεν έμειναν αμέτοχοι της συγκινήσεώς μας.

Όλων η σκέψις περιεστρέφετο περί ένα και μόνον σημείον, την τιμωρίαν του αναιδούς και θρασυδείλου εχθρού. Και ο καθένας εξέφραζε την επιθυμίαν να γίνουν τα δέοντα διαβήματα διά να επιτραπή η εγγραφή εθελοντών.

Από των πρώτων πρωινών ωρών της χθες [30 Οκτωβρίου] οι δρόμοι της πόλεώς μας είχον σημαιοστολισθή καταλλήλως με τας σημαίας των συμμαχικών δυνάμεων κι’ από ενωρίς τα πλήθη ήρχισαν να κατακλύζουν τον δρόμον από του Διοικητού μέχρι της Μητροπόλεως, από όπου θα διήρχετο ο αναμενόμενος εκ Λεμεσού Μητροπολίτης Πάφου και Τοποτηρητής του Αρχιεπισκοπικού Θρόνου κ.κ. Λεόντιος. Ολόκληρος ο ιερός κλήρος, νεαροί διαδηλωταί, οι μαθηταί και πολίται εξ αμφοτέρων των φύλων και των δύο εθνικοτήτων [Έλληνες και Τούρκοι] μετέβησαν με ανυψωμένας τας φωτογραφίας των αρχηγών των συμμαχικών Κυβερνείων και του Πανιερωτάτου έξω της πόλεώς μας και συνώδευσαν τούτον μέχρι της πλατείας της Ελευθερίας, όπου 3 χιλιάδες κόσμου εξάλλου από ενθουσιασμόν είχον συγκεντρωθή και με αδιάκοπα χειροκροτήματα και ζητωκραυγάς εχαιρέτων την έξοδον του Πανιερωτάτου εις τον εξώστην του ξενοδοχείου Όλυμπος.

Εν τω μεταξύ λαϊκοί αντιπρόσωποι με τας σημαίας των ήρχισαν να καταφθάνουν από τα γύρω χωρία, όπως της Χλώρακας, της Έμπας, κ.ά.

Ο Παν. Αρχιμανδρίτης κ. Γεννάδιος παρεκάλεσε τον Εθνάρχην όπως ευλογήση τον ιερόν αγώνα.

Κατόπιν έλαβε τον λόγον ο ενθουσιώδης δικηγόρος και αγωνιστής των ελληνικών αγώνων κ. Σωτηράκης Μαρκίδης, εκφωνήσας πατριωτικώτατον λόγον και διαβεβαιώσας ότι ολόκληρος ο λαός της Πάφου είναι έτοιμος να θυσιασθή διά την ιεράν υπόθεσιν την οποίαν μάχεται σήμερον η Ελλάς.

Ο Πανιερώτατος ηυχαρίστησε αμφοτέρους ως και τον λαόν δια τα ενθουσιώδη πατριωτικά του αισθήματα, ειπών ότι η νίκη θα είναι υπέρ της Ελλάδος και των φίλων αυτής συμμάχων. Εις τον λόγον του ετόνισε ότι τα τοπικά ζητήματα θα τεθούν εις λήθην διότι μετά το τέλος του πολέμου και της νίκης θα λυθούν αυτομάτως».

Αξιοσημείωτος και ο επίλογος του πρωτοσέλιδου άρθρου, με κυρίαρχες τις έννοιες της αξιοπρέπειας και της ομοψυχίας, εθνικής και συμμαχικής:

«Η Ελλάς, η μήτηρ της ελευθερίας και του πολιτισμού, αγωνίζεται νέον αγώνα αντάξιον της μεγάλης της ιστορίας και του ενδόξου της παρελθόντος. Τα παιδιά της από τα πέρατα του κόσμου με την καρδίαν παλλομένην από συγκίνησιν παρακολουθούν την νέαν γιγάντιον και άνισον πάλην ευχόμενα όπως εξέλθη από την νέαν δοκιμασίαν νικήτρια προς καταισχύνην των επιδρομένων και προς δόξαν των υψηλών αρχών της δικαιοσύνης και της ελευθερίας υπέρ των οποίων πολεμούν σήμερον αδελφωμένοι οι Άγγλοι και οι Έλληνες σημαιοφόροι των υψηλοτέρων και ευγενεστέρων ιδανικών».

Την Κυριακή που ακολούθησε, 3 Νοεμβρίου 1940, βάσει οδηγιών του Τοποτηρητή Λεοντίου, στην Πάφο τελέστηκε, όπως και στις άλλες πόλεις, η «δέησις υπέρ του Συμμαχικού Αγώνος», η οποία και εξακολούθησε να τελείται, κάθε Κυριακή και εορτή, έως τον Απρίλιο του 1941. Η δέηση ετελείτο «υπέρ κραταιώσεως, ενισχύσεως και νίκης» του βασιλιά των Ελλήνων Γεωργίου Β΄, του διαδόχου Παύλου, του Ελληνικού Στρατού, του «ευλογημένου Ελληνικού ημών Έθνους», του βασιλιά της Αγγλίας Γεωργίου Ε΄, του βρετανικού στρατού και του βρετανικού έθνους. Στη συνοδευτικό ευχή, την προβολή της «φιλτάτης ημών πατρίδος Ελλάδος» ως θύματος ιταμής επίθεσης ακολουθούσε η επιζήτηση της θείας ευλογίας, όπως συνέβη και κατά τον μεγάλο «ημών υπέρ Ανεξαρτησίας Αγώνα του 1821», οδηγώντας στην ανάσταση του ελληνικού έθνους. Ακολούθως, εζητούντο νίκες και θρίαμβοι για τους βασιλείς και τα στρατεύματά τους και, για τους Κυπρίους, η επιχορήγηση της «ποθητής ελευθερίας».

Στον Καθεδρικό Ναό Αγίου Θεοδώρου, της δέησης προέστη ο Αρχιμανδρίτης Γεννάδιος, με παρόντες, μαζί με τον λαό, και τον δήμαρχο Νικόλαο Νικολαΐδη και τον Βρετανό αστυνόμο. Παράλληλα, η Πάφος αποτελούσε «πρωτοπόρον εις τους εθνικούς εράνους».

Ωστόσο, παρά τις φιλελεύθερες διακηρύξεις των Βρετανών, την αναζωπύρωση των ελπίδων των Κυπρίων, τις δεήσεις τους και την αδιαμφισβήτητη συμβολή τους στο αποτέλεσμα του πολέμου, η Κύπρος παρέμεινε βρετανική αποικία. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, η Πάφος θα πρωτοστατούσε στην επανάσταση της ΕΟΚΑ, για την αποτίναξη του βρετανικού ζυγού και την ένωση με τη μητέρα Ελλάδα.

«Κανείς δεν θα ξεφύγει τη γενιά του!. Το βάρος της θα σπάσει ως τη στιγμή που βγαίνοντας από τη λησμονιά του στο φως που πια δεν στέκουν δισταγμοί. Ελέγαμε: Ένα Μαραθώνα ακόμα! Ελέγαμε: Μια Σαλαμίνα ακόμα!. Ελέγαμε: Ακόμα ένα εικοσιένα! Κι ήρτες τέλος συ, Μητέρα-Μέρα, όπου αγκάλιασες κι ανύψωσες ολόκληρα τα περασμένα στον ανώτατο λυτρωτικό σκοπό τους, στον υπέρτατο τους ηθικόν Ιστορικό Ρυθμό! Ω δικαίωση όλων των ελληνικών αγώνων!», έγραψε ο Άγγελος Σικελιανός, για την 28η Οκτωβρίου 1940. Οι στίχοι περιγράφουν άριστα και την έναρξη του Αγώνα της ΕΟΚΑ, την 1η Απριλίου 1955, ενός αγώνα για τη δικαίωση που οι Βρετανοί, στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αρνήθηκαν.