Δρ. Ελένη Γαβριήλ
Λέκτορας Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
Τμήμα Ιστορίας, Πολιτικής και Διεθνών Σπουδών
Επικεφαλής NUP Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφος
Η Διεθνής Ημέρα της Γυναίκας, είναι μια υπενθύμιση των ιστορικών αγώνων που οδήγησαν στη διεκδίκηση και την κατοχύρωση των δικαιωμάτων των γυναικών. Οι κοινωνικοί αυτοί αγώνες, ωστόσο, αποκτούν ουσιαστικό και διαρκές περιεχόμενο όταν μεταφράζονται σε θεσμικές εγγυήσεις και σε νομικά κατοχυρωμένα δικαιώματα.
Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, η νομοθεσία και οι δημόσιες πολιτικές αποτελούν βασικά εργαλεία για την προώθηση της ισότητας των φύλων. Στο πλαίσιο αυτό, η νέα Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ισότητα των Φύλων 2026-2030, που υιοθετήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 5 Μαρτίου 2026, εντάσσεται στη συνεχή προσπάθεια νομοθετικής ενίσχυσης της ισότητας των φύλων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών αποτελεί εδώ και δεκαετίες θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού εγχειρήματος και βασική αξία του ευρωπαϊκού δικαίου. Η αρχή αυτή κατοχυρώνεται τόσο στις Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί μέσω νομοθετικών παρεμβάσεων και πολιτικών ισότητας, οι έμφυλες ανισότητες εξακολουθούν να επηρεάζουν την οικονομική, κοινωνική και πολιτική ζωή στην Ευρώπη. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μία στις τρεις γυναίκες έχει βιώσει κάποια μορφή έμφυλης βίας κατά τη διάρκεια της ζωής της.
Η νέα στρατηγική εντάσσεται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής για μια «Ένωση Ισότητας» και αποτελεί συνέχεια του Οδικού Χάρτη της ΕΕ που υιοθετήθηκε το 2025. Σκοπός της είναι η μετατροπή των αρχών που διατυπώθηκαν στον οδικό χάρτη σε συγκεκριμένες δράσεις πολιτικής, με στόχο την ενίσχυση της ισότητας των φύλων τόσο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και στο πλαίσιο της εξωτερικής της δράσης.
Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων, με τον σημερινό ρυθμό προόδου θα απαιτηθούν περισσότερα από πενήντα έτη για την πλήρη επίτευξη της ισότητας των φύλων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διαπίστωση αυτή καταδεικνύει ότι, παρά τις σημαντικές θεσμικές εξελίξεις, οι έμφυλες ανισότητες εξακολουθούν να αποτελούν μια διαρθρωτική πρόκληση για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Η στρατηγική ακολουθεί μια διττή προσέγγιση που συνδυάζει στοχευμένες δράσεις με την οριζόντια ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου σε όλες τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης (gender mainstreaming). Παράλληλα, υιοθετεί διαθεματική προσέγγιση (intersectional approach), αναγνωρίζοντας ότι οι διακρίσεις λόγω φύλου συχνά διασταυρώνονται με άλλους παράγοντες ανισότητας, όπως η κοινωνικοοικονομική κατάσταση, η εθνοτική καταγωγή, η αναπηρία ή η ηλικία.
Η στρατηγική οργανώνεται γύρω από βασικούς άξονες πολιτικής που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των σημαντικότερων προκλήσεων που εξακολουθούν να υφίστανται στο πεδίο της ισότητας των φύλων.
Πρώτον, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη και καταπολέμηση της έμφυλης βίας, τόσο στον φυσικό όσο και στον ψηφιακό χώρο. Η στρατηγική προβλέπει την ενίσχυση της εφαρμογής της Οδηγίας για την Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας, καθώς και δράσεις για την αντιμετώπιση μορφών διαδικτυακής βίας, όπως η διάδοση μη συναινετικού υλικού και η χρήση τεχνολογιών τεχνητή νοημοσύνης για δημιουργία παραποιημένων εικόνων (deepfakes). Αυτές οι νέες μορφές βίας, αποτελούν ένα φαινόμενο που επηρεάζει δυσανάλογα γυναίκες και κορίτσια στον ψηφιακό χωρό.
Δεύτερον, η στρατηγική περιλαμβάνει ειδική ενότητα για την υγεία των γυναικών, αναγνωρίζοντας ότι οι ανισότητες στην έρευνα, στη διάγνωση και στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας επηρεάζουν δυσανάλογα τις γυναίκες. Μεταξύ άλλων προβλέπεται συνεργασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για τη βελτίωση της ποιότητας και της προσβασιμότητας των υπηρεσιών υγείας.
Τρίτον, η στρατηγική δίνει έμφαση στην οικονομική ενδυνάμωση των γυναικών και στη μείωση των ανισοτήτων στην αγορά εργασίας. Παρά τη σταδιακή μείωση του χάσματος απασχόλησης και αμοιβών, οι γυναίκες εξακολουθούν να κερδίζουν κατά μέσο όρο περίπου 12% λιγότερα από τους άνδρες ανά ώρα εργασίας, ενώ το συνταξιοδοτικό χάσμα παραμένει περίπου στο 25%. Στο πλαίσιο αυτό, η στρατηγική στηρίζει την εφαρμογή της Οδηγίας για τη Μισθολογική Διαφάνεια και προωθεί δράσεις για την ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στην επιχειρηματικότητα, την έρευνα και την καινοτομία.
Τέταρτον, αναγνωρίζεται η ανάγκη για βελτίωση της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής και για αντιμετώπιση του άνισου καταμερισμού της απλήρωτη εργασίας φροντίδας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην ενίσχυση των υπηρεσιών φροντίδας και στην προώθηση της ισότιμης συμμετοχής των ανδρών στις οικιακές και οικογενειακές ευθύνες.
Πέμπτον, η στρατηγική περιλαμβάνει δράσεις για την αντιμετώπιση των έμφυλων στερεοτύπων στην εκπαίδευση και στην επαγγελματική κατάρτιση, καθώς και για την ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών σε τομείς όπως οι επιστήμες, η τεχνολογία, η μηχανική και τα μαθηματικά.
Τέλος, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στη δημόσια και πολιτική ζωή, καθώς και στην αντιμετώπιση της διαδικτυακής παρενόχλησης και της παραπληροφόρησης που συχνά στοχεύει γυναίκες που δραστηριοποιούνται στον δημόσιο χώρο.
Η στρατηγική προβλέπει επίσης την ενίσχυση των θεσμικών μηχανισμών που υποστηρίζουν την προώθηση της ισότητας των φύλων, την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, καθώς και τη συνέχιση της χρηματοδότησης δράσεων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ισότητας.
Η νέα Στρατηγική για την Ισότητα των Φύλων 2026-2030 επιχειρεί να ενισχύσει τη συνοχή των ευρωπαϊκών πολιτικών στον τομέα της ισότητας και να συμμβάλει στη συστηματικότερη εφαρμογή των υφιστάμενων ευρωπαϊκών δεσμεύσεων.
Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη στρατηγική είναι διαθέσιμες στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/gender-equality/gender-equality-strategy_en
